paylaşım

Dış Borç (Borçlanma) Nedir? Türkiye’de Dış Borç Tarihi

Dış borçlanma en yalın haliyle ülkeler arasında ödünç para alıp verme durumudur. Bu borç alma olayı sadece ülkeler arasında değil, yabancı bankalardan alınma şeklinde de olabilmektedir. Krizde olan, ekonomik açıdan buhranda olan ülkeler mecburen başka ülkelerden borç alırlar. Dış borcun kendi içerisinde çeşitleri vardır. Bilgihanem.com okurları için hazırladığımız bu yazıda, dış borç hakkında kısaca bilgi sahibi olabilirsiniz.

REKLAM
REKLAM

Dış borç, ülkeler arasında ve çeşitli kuruluşlar ile ülkeler arasında sıklıkla görülen ödünç para sistemidir. Zor durumda kalan, ekonomik krizde olan ülkeler, diğer gelişmiş ülkelerden ya da çeşitli kuruluşlardan borç alabilmektedir. Her ülke kimi zaman zor durumda kalabilir. Bu durum yadırganır bir durum değildir ama çok sık borç almak; neticesinde borçların ödenmesinde zorluk çekilmesine neden olabilir. Ülke borcunu kapatmak için gerek duyduğu parayı vergilere, zamlara yansıtarak toparlayabilir.

Dış borcun da kendi içinde çeşitleri bulunur. Türkiye’de, Osmanlı döneminden bu yana birçok kez borç alınmıştır. Hatta Osmanlı dönemi büyük bir borç tutarı ile sona ermiş ve kurulan yeni meclise yüklü bir borç kalmıştır.

Yeni kurulan TBMM bu borçları, çeşitli anlaşmalar sayesinde neticeye bağlamış ve bir kısmını parayla karşılamış, bir kısmını da çeşitli şekillerde kapamıştır.

Dış Borç Nedir?

Dış Borç Nedir?Dış borç, fon açığı olan ülkelerin, fon fazlası olan ekonomilerden yani ülkelerden kendi para cinsinden olmayan paralar şeklinde borçlanması olarak tanımlanabilir. Ekonomisi güçlü ülkeler, ekonomik açıdan sıkışan ülkelere sıklıkla borç vermektedir.

Dış Borç Türleri Nelerdir?

Dış Borç Türleri Nelerdir?Dış borç kendi içinde dörde ayrılmaktadır. Bunlar;

  • Devletlerarası dış borçlanmalar
  • Piyasadan tahvil ihracı karşılığında alınan borçlar
  • Yabancı bankalara borçlanma
  • Uluslararası kuruluşlardan alınan borçlar

Örneğin IMF ve Avrupa Merkez Bankası‘na yapılan borçlar, dış borçlanmadır. Bunlar dışında ülkeleri de dış borçlanma stratejileri bakımından ikiye ayırma mümkündür. Birinci kategoride; kendi parası türünden dış borçlanma yapanlar yani ABD, İngiltere, Almanya, Fransa ve Japonya yer alır. İkinci kategoride ise yabancı para türlerinden dış borçlanma yapanlar yani Türkiye, Brezilya, Arjantin, Rusya ve Macaristan yer alır. Ancak kendi para cinsinden borç yapan ülke, bunu dış borç değil iç borç kabul eder.

Türkiye’de Dış Borç Tarihi

Türkiye’de Dış Borç TarihiCumhuriyet Öncesi Dış Borçlanma

Viyana Kuşatması‘nın olumsuz sonuçlanması neticesinde Osmanlı Devleti, anlaşma imzalamış ve toprak kaybetmiştir. Kaybedilen toprakların geri alınması hedefiyle savaşlara katılmış, masraflar giderek artmıştır. Neticesinde devlet gelirinde düşüş görülmüş, devlet çözümü vergi artışında bulmuştur. Ancak bu da çözüm olmamış, vergi gelirleri düşmeye devam etmiştir. Devlet maaş ödemede sıkıntı çekmeye başlayınca, sorunlar giderek büyümüş; hiçbir çözüm yolu faydalı olmamıştır. 1840 yılında bunalım giderek artmış ve esham kavaimi çıkartılmıştır.

Bunun yanında Osmanlı Devleti, 1854 yılında İngiltere’den, 200.000 sterlin almıştır. Bu borç Osmanlı İmparatorluğu’nun ilk borcu olarak bilinir. 1854 ve 1875 yılları arasında 15 sözleşme ile beraber toplamda 127 milyon lira borç alınmış ve toplam borç tutarı, 239 milyon lira olmuştur.

Osmanlı Devleti çöktükten sonra borçlar, borçlu olduğu ülkelerce kendi aralarında paylaşılmıştır ve en büyük borç, yeni kurulan TBMM’ye verilmiştir. 1925 yılında borçların %67’si ödenmiştir.

Cumhuriyet Sonrası Dış Borçlanma

Türkiye Cumhuriyeti dış borçlarının ilkini 1930 yılında ABD’den 10 milyon dolar alarak yapmıştır. Borç, İnönü hükümeti döneminde alınmıştır.

1980-1990 Yılları: Türkiye bu tarihler arasında politikalarını değiştirmiş ve dışa açık politikaları yürürlüğe sokmuştur. Bu politikalardan bir tanesi de dış borçlanma yapılarak; yatırımların artırılmasıdır.

2001-2014 Dönemi: Türkiye’nin borcu bu dönemlerde 129 milyardan (dolar), 336 milyara yükseldi. 2013 yılının ilk üç aylık döneminde brüt borç 372 milyar dolar ve net dış borcu ise 214 milyon dolar olarak belirtilmiştir. IMF’ye olan borçların kapatıldığı ile ilgili bilgiler ortaya çıkmış ama net olarak ispat edilmemiştir.

Kurulan Türkiye Cumhuriyeti, Osmanlı’dan kalan borçları kapatmaya çalışırken bile kendisi geliştirmeye bütçe ayırabilmiştir. Ancak tüm önlemlere rağmen yine dış borçlanma yapılmış ve Türkiye borçlardan bir türlü kurtulamamıştır.

Yorumlar


Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir