paylaşım

Dünya’nın Şekli, Hareketleri ve Eksen Eğikliğinin Sonuçları

Bu yazımızda uzun yıllarca tartışılmış ve son olarak geoit olduğuna karar verilmiş olan dünyamızın şekli, hareketleri ve bu hareketlerden kaynaklanan sonuçlar anlatılmıştır. Geoit adı verilen şekil dünyaya özgü bir kavramdır. Kutuplardan hafif basık, ekvatordan şişkince olan bu şeklin, dünyanın kendi etrafında dönerken oluşan merkezi kuvvet neticesinde ortaya çıktığı bilinmektedir.

REKLAM
REKLAM

Dünya güneş sistemi içerisinde yer alan, güneşten uzaklık sırasına göre üçüncü olan bir gezegendir. Geoit sadece dünyanın şekli için kullanılan bir ifadedir. Kutuplardan hafifçe basık, ekvatordan şişkince bir şekildir.

Bu geoit şekil dünyanın kendi etrafında dönüşü sırasında oluşan merkez kaç kuvvetiyle savrulması sonucu meydana gelmiştir. Dünya ilk oluştuğu zaman yoğun ve sıcak bir gaz bulutuydu. Zamanla bu gaz bulutu hızlı bir şekilde dönmeye başlamıştır.

Soğuyan ve sürekli dönen bu gaz bulutu zamanla dünyanın şuan ki şeklini, yani geoit şekli almasını sağlamıştır. Bilim adamlarına göre dünyanın şekli hala değişmektedir, yani sabit değildir. Dünyanın şeklinin ve hareketlerinin yol açtığı bazı durumlar vardır. Havanın sıcak – soğuk olması, mevsimlerin ve günlerin oluşması gibi birçok şey dünyanın hareketlerinin sonuçlarıdır. Dünyanın geoit şekli güneş ışınlarının yeryüzüne farklı açılarla düşmesini dolayısıyla sıcaklık dağılışını etkilemektedir.

Dünya’nın Şekli

Dünya’nın ŞekliDünyanın şekli uzun yıllar tartışmalara sebep olmuş ve en nihayetinde Geoit şeklinde olduğuna karar verilmiştir. Geoit, kutuplardan hafif basık, ekvatordan şişik ve sadece Dünya’ya has bir şekildir. Dünya kendi etrafında dönerken oluşan merkezi kuvvet neticesinde bu şekil ortaya çıkmıştır. Merkezden kutuplara kadar olan mesafe 6357 kilometreyken; ekvator ile merkez arasındaki mesafe 6378 kilometredir. Dünyanın bu şekle sahip olmasının belli sonuçları vardır. Bunlar;

  • Ekvator çizgisi, Dünya üzerinde olduğu varsayılan tam bir meridyen çizgisinden daha büyüktür.
  • Güneş ışınları, Dünya üzerindeki noktalara farklı farklı açılarla düşer.
  • Ekvator daha sıcak kutuplar daha soğuktur. Dünyanın şekli sıcaklığın dağılımı üzerinde etkilidir.
  • Dünyanın her gün bir yarısı karanlıkken diğer tarafı aydınlıktır ve bu iki alan aydınlanma çizgisi ile ayrılır.
  • Kutup noktaları uzak gibi görünseler de Dünya’nın çekirdeğine daha yakındır. Bunun nedeni basık olmaları ve yer çekiminin daha yüksek oranda olmasıdır.
  • Dünyanın kendi etrafında dönüşünün hızı ekvatorda, kutuplara göre daha fazladır.
  • Kutuplara doğru gidilirken; meridyenler arası mesafe ve paralellerin uzunluğu farklılık göstererek küçülmektedir.
  • Dünyanın bu şekle sahip olması harita çizimlerinde mutlaka hatalar oluşmasına neden olmuştur.

Dünya’nın Hareketleri

Dünya’nın HareketleriDünya iki şekilde hareket eder. Birisi kendi etrafında dönmesi, diğeri ise güneşin etrafında döndüğü hareketidir.
Dünya’nın Kendi Etrafında Dönmesi: Dünya bu hareketini 24 saat yani bir günde tamamlamaktadır.

Dünya’nın Kendi Etrafında Dönmesinin Sonuçları

  • Güneş ışınları gün içerisinde farklı açılarla Dünya’ya gelmektedir.
  • Güneş ışınlarının farklı açılarla gelmesinden dolayı, gün içerisinde sıcaklık farkları meydana gelir. Bunun sonucunda; fiziksel çözünme, basınç farkları ve meltem rüzgârları meydana gelir.
  • Merkez kaç kuvveti oluşur. Böylece; Alize, Kutup, Batı rüzgârlarının yönlerinde sapmalar görülür. Gulf, Labrador gibi okyanus akıntıları halkalar çizer ve yönleri değişir.
  • Yerel saat farkları oluşur.
  • Dünyanın dönüş yönü sebebiyle doğuda güneş daha erken doğup, daha erken batmaktadır.

Dünya’nın Güneş Etrafında Dönmesinin Sonuçları

Dünya’nın bir diğer hareketi ise Güneş’in etrafında dönmesidir. Dünya Güneş’in etrafında elips şekline benzeyen bir yörüngede hareket eder. 365 gün 6 saatte (1 yıl) tamamlanan bu dönüşün sonuçları şunlardır:

  • Mevsimlerin oluşması ve sürekli değişmesi bu dönüş sayesindedir.
  • Kara toprakları ve deniz suyu arasında sıcaklık farkları oluşur.
  • Güneş ışınları, Dünya’nın yörüngedeki konumuna göre farklı açılarla yeryüzüne düşer.
  • Aydınlanma çemberi denilen, Dünya’yı ikiye bölen çizginin konumunda farklılıklar yaşanır ve gece-gündüz süreleri değişiklik gösterir.
  • Güneş ışınları, yörüngedeki harekete göre; dönencelere yıl içinde bir defa, dönenceler arasındaki konuma iki defa dik açıyla düşer.

Dünya’nın Güneş’e en yakın olduğu zaman 3 Ocaktır ama Türkiye’de Ocak ayında soğuk kış günleri yaşanır. Bunun nedeni Türkiye’nin Dünya üzerinde bulunduğu noktanın, Dünya’nın güneşe bakan yüzünde değil, diğer tarafında kalmış olmasıdır. Güneş’in en uzak olduğu tarihse 4 Temmuz’dur. Türkiye’nin bu tarihte sıcak olmasının nedeni de aynıdır.

Eksen Eğikliğinin Sonuçları

Eksen Eğikliğinin SonuçlarıDünya ekseni yörüngeye göre 23 derece 27 dakika eğiktir. Bu durum bazı sonuçlar doğurmaktadır:

  • Güneş’in doğuş ve batış zamanları ayrıca yeryüzüne düşüş açısı sürekli değişir.
  • Güney Yarım Küre’nin 21 Aralık’ta, Kuzey Yarım Küre’nin 21 Haziran’da Güneş’e daha dönük olması eksen eğikliğindendir.
  • Gece-gündüz farkı Ekvator’dan Kutuplara gidildikçe bu sebepten azalır. Ancak Ekvator çizgisinde gece-gündüz süresi hiçbir zaman değişiklik göstermez.
  • Eksen eğikliği matematik iklim kuşaklarının ve dönencelerin meydana gelmesine neden olmuştur.

Yorumlar


Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir