Anadolu 3. zaman boyunca düzleşme gösteren ve bu düzleşmesini 4. zamanda yükselme ile tamamlayarak bugünkü şekline ulaşan, yükseltisi fazla yer şekillerinin oluşturduğu bir bölgedir. Türkiye sınırları içerisinde kalan Anadolu’da bu özelliğine bağlı olarak akarsular sayesinde derin vadilerle parçalanmış ve çevresi içerisinde yüksek kalan yerler olan plato oluşumu çok fazla görülür. Platolar yüksekliğe bağlı olarak Anadolu’nun çeşitli yerlerinde ortaya çıkarken, oluştuğu bölgenin yapısına göre 4 farklı oluşumla meydana gelmiştir.

Plato bakımından zengin olan Türkiye’nin 7 coğrafi bölgesinde de çeşitli oluşumlarla ortaya çıkmış dağlar ve ovalar arası geçiş bölgeleri bulunmaktadır. Plato en basit ifadeyle akarsular tarafından derin vadilerle yarılmış düzlüklerdir.

Ülkemiz engebeli ve dağlık bir coğrafi yapıya sahip olmasına rağmen plato sayılarımız da bir hayli fazladır. Platoları yaran akarsular çok derin vadiler oluşturduğundan, bu sulardan tarım alanında yararlanılamaz.

Plato Nedir?

Plato Nedir?Dağların yükseltilerinden ovaların alçaklığına geçiş arasında bir bölgeyi oluşturan yeryüzü şekli olarak adlandırılabilir. Platolar akarsular tarafından derin bir şekilde vadilerle parçalanarak oluşumlarını tamamlarken bu şekilleri ile de çevresindeki düzlüklerin yükseklik olarak üzerinde kalırlar. Dağlardan inen akarsular platoları derin vadilerle ayırarak oluşmasından yola çıkarak aşınma şekli olduğu söylenebilir.

Ayrıca platolarda eğim fazla olması oluşan şeklin basamaklı bir görüntü oluşturmasına da yol açar. Platolar, ovalardan sonra nüfusun en çok yoğunlaştığı ikinci bölgelerdir. (Bakınız: Ova Nedir?) Genel olarak ortalama yükseltisi 1000 metrenin üzerindedir. Tahıl tarımına ve küçükbaş hayvancılık yapmaya uygun yerlerdir. Bazı platolarımızda yaylacılık faaliyeti yapıldığından, halk arasında platoya yayla da denmektedir. Ancak plato bir yeryüzü şekli, yayla ise bir yerleşim yeridir.

Oluşumlarına Göre Plato Çeşitleri Nelerdir?

Oluşumlarına Göre Plato Çeşitleri Nelerdir?Aşındırma (Aşınım) Platoları

Yer şekillerinin akarsu, rüzgâr, sel ya da buzul gibi dış kuvvetlerin uyguladığı baskı sonucu aşınması ile ortaya çıkan yeryüzü şekli, tektonik olayla karşılaşacak ve yükselme ya da alçalmaya başlayacaktır. Bu durum sonucunda yüksek kalan yerler akarsu ile aşındırıldığında eğimli bir yapı kazanarak aşındırma platolarını oluşturacaktır. Orojenik yeryüzü şekillerinin oluşumu gibi ya kırıklı, ya kıvrımlı ya da volkanik patlamalar sonucu oluşabilmektedir.

Tabaka Düzlüğü (Yatay Duruşlu) Platoları

Yeryüzü üzerinde bulunan ve diğerlerine göre daha sert ve daha yüksekte olan düzlüklerin akarsu aşındırması sonucu eğimli bir şekilde ortaya çıkması ile oluşan yeryüzü şeklidir.

Lav (Volkanik) Platoları

Yer kabuğunun zayıf noktaları olan çatlaklardan yeryüzüne çıkan lav toprağa akarak, toprakta kalın bir tabaka oluşturur. Kalın bir tabaka halinde yeryüzünde kalan bu tabakanın yüksekte kalan kısımları akarsu tarafından aşındırılırsa, lav tabanlı plato oluşumu gözlenebilir. Eskiden faaliyet gösteren, sönmüş yanardağ çevrelerinde sıklıkla görülen lav platoları, tarım alanında en verimli topraklara sahip yerler olarak kabul edilmektedir.

Karstik Platolar

Yeryüzü şeklini oluşturan kayaların kaya tuzu, alçı taşı ya da kireç taşı gibi erimesi kolay olan kayaçlardan oluşmuş olduğu bölgelerde ortaya çıkan yeryüzü suları, kayaçları düzleştirerek çevresine göre yüksek bir alan olmasını sağlar. Akarsuyun da bu karstik bölgeyi aşındırması sonucu karstik plato oluşumu tamamlanmış olur. Türkiye’de en çok karstik yeryüzü şekline sahip olan bölge Akdeniz Bölgesi’dir.

Türkiye’nin Platoları Nelerdir?

Türkiye’nin Platoları Nelerdir?

  • İç Anadolu Bölgesi: Obruk Platosu, Tuz Gölü ve Konya Ovası’nın güneyine düşen alanı kaplayarak, batısında yer alan Cihanbeyli Platosu ve kuzeydoğusundaki Kızılırmak yayı içerisinde bulunan Bozok Platosu İç Anadolu bölgesinin başlıca platolarını oluştururlar. Genel özellikleri kumlu, killi ve kireçli olan bu platoların ortalama yükseltileri ise 1000- 1500 metre arasında değişmektedir.
  • Doğu Anadolu Bölgesi: Volkanizma olayları sonrası oluşan platoların Türkiye’nin en yüksek dağlar olma özelliği biraz da bulunduğu bölgenin yükseltisinden gelmektedir. Lavların düzleşerek aşınması sonucu oluşan Doğu Anadolu platolarından en önemlileri Erzurum, Ardahan ve Kars platolarıdır.
  • Güney Doğu Anadolu Bölgesi: Bölge neredeyse tamamen platodan oluşsa da en çok bilinenleri Şanlıurfa ve Gaziantep platolarıdır.
  • Akdeniz Bölgesi: Karstik özellikte olan Taşeli ve Teke platoları.
  • Marmara Bölgesi: Çatalca ve Kocaeli platoları her ne kadar yükselti bakımından diğer platolara göre alçak da kalsa, bulunduğu alanda akarsu tarafından aşındırıldıkları için plato özelliği gösterirler.
  • Karadeniz Bölgesi: Aşınım şeklinde oluşan Perşembe Platosu.
  • Ege Bölgesi: Yazılıkaya, Araburun, Keman, Karamart ve Bayat platoları. Bunların yanında Sakarya, Gediz ve Büyük Menderes nehirlerinin parçaladığı alan, geniş bir plato görünümüne sahiptir.

YORUM YOK

Bir Cevap Yazın