paylaşım

Türkiye’de Görülen Toprak Çeşitleri Nelerdir?

Toprak üzerinde yaşadığımız yuva, yiyecek besinlerimizin yetiştirildiği tarla, içimizi açan çiçeklerin hayat bulduğu bir varlıktır. Sadece görünen üst yüzey olarak bilinir ama, toprak katmanlardan oluşan, her kütlesi en alttaki ana kayaya bağlı olan bir oluşumdur. Bu yazımızda yer şekilleri, ana kaya, iklim ve zaman gibi unsurlarla oluşan toprağın Türkiye’de bulunan tiplerinden, dağılımından ve katmanlarından bahsedilmiştir.

REKLAM
REKLAM

Toprak denildiğinde aklınıza ilk olarak gözle görülür olan, üzerinde bulunduğumuz kütleler gelebilir. Ancak toprak çok derin katmanları bulunan bir oluşumdur. Tüm toprak kütleleri, en alt katmandaki ana kayaya bağlıdır. Toprağın üst tabakası insanların ve tüm canlıların beslenmesinde temel kaynak vazifesi görmektedir. Toprağın verimliliğini sağlayan ve humusça zengin olan kısım toprağın üstten 10 cm’lik tabakasına denk gelmektedir. 1 gram toprağın içerisinde milyonlarca canlı bulunmaktadır.

Bu canlılar ise doğal hayatın ve ekosistemin devamlılığı için son derece önemli bir yere sahiptir. Normal yapıda bir toprağın yarısı katı maddelerden diğer yarısı boşluktan oluşmaktadır.

Bu katı maddelerin %45’lik kısmı organik, %5’lik kısmı inorganik maddelerden meydana gelmektedir. Toprağın yarı kısmını oluşturan boşluğun ise yarısı hava, yarısı sudan ibarettir. Toprakların oluşumunda ve çeşitliliğinde iklimsel olaylar etkili olduğu için her bölgede farklı toprak tipleri görülmektedir.

Toprak Nasıl Oluşur?

Aslında toprak zemininde bulunan ana kayanın bir parçasıyken; kimyasal ve fiziksel çözünmeler sonucunda ufalanarak günümüzdeki halini almıştır.

Fiziksel çözünme: Mekanik çözünme olarak da bilinen bu çözünme biçimi günlük sıcaklık farklarını kendisine baz alır. Genel olarak günlük sıcaklık farkları arasında geniş farklılıkları olan karasal iklim bölgelerinden; İç Anadolu, Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde görülür.

Kimyasal çözünme: Fiziksel çözünmenin tam tersi nemli ortamlarda ve ılıman iklim özelliklerinin görüldüğü bölgelerde gerçekleşmektedir. Türkiye’de en çok Doğu Karadeniz civarında yaşanan bir çözünme olayıdır.

Türkiye’deki Toprak Çeşitleri Nelerdir?

  • Alüvyal Topraklar: Bu topraklar suyun kuvvetinin taşıma ve biriktirme etkisi ile oluşmuş topraklardır. Alüvyal toprak genelde akarsuyun denize döküldüğü noktalarda delta ovası şeklini alarak yerleşir. Tarım alanları olarak kullanılması için çok elverişlidir.
  • Laterit Topraklar: Genel olarak Doğu Karadeniz kıyılarında görülen bu toprak çeşidi tarım açısından verimsizdir bir topraktır.
  • Terra-Rossa Topraklar: Akdeniz ikliminin görüldüğü yerlerde karşımıza çıkabilecek olan bu toprağa kırmızı toprak da denir. Bunun sebebi renginin kırmızıya benzemesidir. Toprak rengindeki kırmızılığı içinde bulunan demir oksitten almaktadır.
  • Podzol Topraklar: Nemli ortamlarda ancak soğuk havalı bölgelerde görülen toprak çeşididir. Çoğunlukla Batı Karadeniz bölgesinde görülür.
    Kahverengi Orman Toprakları: Coğrafi şartlara göre belirlenmiş orman kuşağında yer alan bölgelerde görülen kahverengi topraklar oldukça verimlidir.
  • Çernezyom: Erzurum-Kars gibi Doğu Anadolu illerinde görülen çernozyom aslında içinde barındırdığı humus oranı sebebiyle verimli bir topraktır fakat Doğu Anadolu’nun hava şartları nedeniyle tarıma elverişli değildir. Çernozyom halk arasında kara toprak olarak bilinir.
  • Kestane Renkli Bozkır Toprakları: Toprak türlerinin Türkiye’de yayılışı açısından en fazla görülen toprak tipidir. Çünkü karasal iklim görülen yerlerde görülür. Türkiye’nin de birçok bölgesi karasal iklim etkisi altındadır. Bu topraklarda genellikle tahıl tarımı yapılır.
  • Diğer Toprak Çeşitleri: Halomorfik toprakların tuz oranları oldukça fazladır. Tuz Gölü ve Konya civarında görülür. Kalsimorfik topraklarda kireç miktarı olması gerekenden fazladır. Tuz Gölü ve Van Gölü çevresindeki topraklar buna örnek verilebilir. Hidromorfik topraklar isminden de anlaşılacağı gibi su miktarı fazla olan topraklardır. Bataklık olan bölgelerde sıkça rastlanır. Trakya civarında görülen taşlı ve kireçli topraklara ise vertisol-rentzina adı verilir.

Toprağın Katmanları Nelerdir?

Toprağın Katmanları Nelerdir?Toprak katmanları jeolojik zamanlarda oluşmuş, yerleşik topraklarda görülmesi muhtemel bir olaydır. Taşınma yoluyla oluşmuş (Örneğin alüvyal) topraklarda bu katmanlara rastlanmaz.

  • A Katmanı: En üstte yer alan bu katmanda canlılar yaşam sürdürebilir.
  • B Katmanı: Ağır metallerin, kirecin ve tuzun bol bulunduğu katmandır.
  • C Katmanı: En altta bulunan ana kayaya geçişi sembolize eden katmandır. İçerisinde hem ana kayadan parçalar hem topraktan parçalar bulunur.
  • R Katmanı: Ana kayanın yer aldığı en alt katmandır.

Konuyla ilgili bilinmesi gereken diğer bir kavram da humustur. Toprak üzerinde bulunan bitkilerin kök kısımlarında oluşan çürümeler toprak içinde yer bulurlar ve faydalı hale gelirler. Bu sebeple humuslu topraklar verimli topraklardır. Bitkilerin gür olduğu bölgelerde sıkça rastlanır ama toprağı sürekli yıkayan bir su faktörü varsa (bol yağış alan Karadeniz Bölgesi gibi) toprakta humus oranında azalma olur.

Yorumlar


Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir