Mıknatıs Nedir? Nasıl Yapılır? Özellikleri, Çeşitleri ve Kullanım Alanları Nelerdir?

Günlük yaşamın birçok alanında farkında olmadan mıknatıs gibi maddeleri kullanırız. Mıknatısların kuzey ve güney olmak üzere iki ayrı kutup noktası vardır. Demir, nikel, kobalt gibi metalleri çekme özelliği gösterirler. Yapay ve doğal ana kategori olmak üzere, birçok mıknatıs türü bulunmaktadır. Peki bir mıknatısın nasıl yapıldığını hiç merak ettiniz mi? İşte size tüm sorularınızın yanıtını bulabileceğiniz açıklayıcı bir yazı...

Manyetik alan özelliğine sahip olan ve karşılıklı iki kutbu simgeleyen maddelere mıknatıs adı verilir. Mıknatıslar kuzey ve güney olmak üzere iki ayrı uç kutup bulundururlar.

Mıknatısın çekim alanına giren demir, nikel ve kobalt gibi metaller, bulundukları maddelerde mıknatısın çekim noktasında yer alırlar. Mıknatıslar kendi içlerinde doğal ve yapay mıknatıs olmak üzere iki ayrı özelliğe ayrılır.

Doğal yapıda olan mıknatısların itme ve çekme güçleri kendinden oluşan kuvvettir. Yapay mıknatıslarda ise, dışarıdan etki eden nesneler aracılığı ile çekme ve itme özelliği kazanan mıknatıs türleridir. Uygulanan bu kuvvet sayesinde yapay mıknatıslar, geçici ya da sürekli mıknatıs olma özelliği taşırlar. Bir de elektromıknatıs özelliğinde olan mıknatıslar vardır, onlar da demir çubuğun etrafına sarılan geçirgen özellikli bir sargıdan geçen akım sonucunda itme ve çekme özelliği kazanan maddelerdir.

Mıknatıs Nedir?

Özgül ağırlığı 2.7 gr/cm3 olan mıknatıs; demir, kobalt, nikel gibi metalleri çeken ve manyetik alan oluşturan bir maddedir. Dünyanın birçok bölgesinde doğal olarak bulunan ve suni ortamda da yapılabilen mıknatıslar hayatın birçok alanında ihtiyaç duyulan maddelerdir. İsveç, Cezayir ve Ural dağları gibi yerlerde doğal halde bulunan mıknatıslar yer almaktadır.

Mıknatıs Nasıl Yapılır?

Su katılarak çelikten yapılan mıknatıslar, yüksek ısıda ısıtıldıktan sonra hızla soğutma işlemi sonrasında elde edilir. Mıknatıs yapımında ihtiyaç duyulan bir diğer önemli madde ise alnicodur. Kobalt, nikel ve alüminyum karşımı bir madde olan alnico, birçok sanayi sektöründe kullanılan bir maddedir. Ortaya çıkarılan yapay mıknatıslar genellikle uzun süreli kullanım için uygundur. Etki alanı içine giren birçok demir ve çelik gibi malzemeleri çekme özelliğine sahip olan yapay mıknatıs, herhangi bir ucunun kırılması sonucunda tekrardan kutuplaşma özelliği gösteren yapıdadır.

Mıknatısın Özellikleri Nelerdir?

İçeriğinde demir, nikel ve karbon olan nesneleri çekme özelliğine sahip olan mıknatıslar, kullanım alanlarına göre pek çok çeşidi olan magnetik maddelerdir. Doğada doğal olarak bulunması mümkün olan mıknatısların yanı sıra, çeşitli bileşimlerle elde edilen yapay mıknatıslar da vardır. Yapay mıknatıslar, çubuk, at nalı ve U şeklinde olmak üzere çeşitli şekillerde yapılmaktadır. Mıknatıs özelliğinin kazandırılması mümkün olan bir madde üzerine tel sararak elektromanyetik akım verilmesi sonucunda oluşan mıknatıs türü ise elektromıknatıs olarak adlandırılır.

Mıknatıs Çeşitleri Nelerdir?

Kullanım alanları ve ihtiyaçları farklılık gösteren mıknatıslar, taşıdığı özellikleri ile çeşitlenmektedir. Doğal olarak taş şeklinde doğada bulunması mümkün olan doğal mıknatıs çeşidi, günlük yaşamda mıknatısa ihtiyaç duyulan birçok alanda sıkça kullanılmaktadır. Yapay mıknatıs ise, daha önce mıknatıs özelliği olmayan bir madde iken, çeşitli müdahaleler ile mıknatıs özelliği gösteren maddelerdir. Mıknatıslar 2 gruba ayrılmaktadır:

Sabit Mıknatıs

Çelik ve demirin ham madde olarak kullanıldığı yapay mıknatıslar, kullanılacakları alanlara göre, şekilleri ve boyutları farklılık göstermektedir. Etrafında güçlü bir manyetik alan oluşturan yapay mıknatıslar genellikle at nalı, silindir, U şeklinde ve çubuk şeklinde olabilir. Sabit mıknatıslar, doğada mıknatıslanmış halde bulunan maddelerden oluşabilir. Bunun yanında alnico, NdFeB, Sm-Co,Sm-Fe gibi maddelerin alaşımından da oluşabilmektedir. Bu mıknatıs türleri genellikle, elektrik enerjisini hareket enerjisine veya tam tersi, hareket enerjisini elektrik enerjisine dönüştüren işlerde kullanılmaktadır.

Elektromıknatıslar

Çelik ya da demir bir maddeye elektrik akımını geçiren bir tel sarılarak mıknatıs özelliği kazandırılan mıknatıs türü ise, elektromıknatıs adını alır. Bunların mıknatıs özelliği sadece, telden akım geçtiği sürece vardır. Elektromıknatısların kullanım alanlarına baktığımızda ise; yine elektrik enerjisini hareket enerjisine dönüştürmek ve yüklü parçacıkları saptırmak olduğunu görmekteyiz.

Mıknatısın Kullanım Alanları Nelerdir?

Birçok sanayi sektöründe ve günlük yaşamda sıkça karşımıza çıkan mıknatıslar, akla gelmeyecek yerlerde hayatı kolaylaştıran maddelerdir. Günümüzde önemli bir yere sahip olan elektronik cihazların yapımından, ağır nesnelerin taşınmasına kadar birçok konuda mıknatıslara ihtiyaç duyulur. Mıknatısın kullanım alanlarını şöyle bir sıralayacak olursak;

  • Denizcilikte pusula vazifesi gören mıknatıs, hayatı kolaylaştıran örneklerden sadece biridir.
  • Önemli bir kullanım alanı olarak, çöp yığınları arasındaki elle ayıklanması mümkün olmayan metaller, mıknatıslar sayesinde ayıklanmakta ve birçok alanda geri dönüşüm olarak değerlendirilmektedir.
  • Her evde bulunan kapı zillerinden çıkan sesler elektromıknatıs sayesinde oluşmaktadır.
  • Kil ve cam temizleme gibi işlemlerde demir minerallerinin ayrımında kullanılır.
  • Kireç taşı ve dolomit temizlemede
  • Refrakter hammaddelerinin işlenmesinde
  • Sıvılarda yer alan demir gibi metallerin ayrıştırılmasında
  • Asansörlerdeki rayların yapımında
  • Elektrik santrallerinde elektrik üretmek için
  • Tren raylarında sürtünmeyi azaltmak için
  • Yine yukarıda bahsedilen geri dönüşüm kullanım alanına benzer şekilde, hurda yığınlarındaki metalleri ayıklamak için de mıknatıslardan yararlanılmaktadır.

Yorumlar


Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir